Volgens sommigen leidt de Dienstenrichtlijn ertoe dat de Poolse loodgieters onze banen 'stelen'. Van stelen is echter geen sprake. Poolse loodgieters krijgen het recht om ook in Nederland of Frankrijk aan de slag te gaan. Daarmee neemt de concurrentie op de markt van de zakelijke dienstverlening toe, en dat kan tot gevolg hebben dat de klant minder betaalt voor het repareren van zijn toilet of het aanleggen van een nieuwe badkamer. En dat was precies de bedoeling van de Europese interne markt.

Op die markt geldt als basisregel dat er een vrij verkeer bestaat van personen, goederen, diensten en kapitaal. Dat stond al in 1957 in het Verdrag van Rome, waarmee de Europese Economische Gemeenschap werd opgericht. Pas 30 jaar later, in 1987, werd begonnen daar werk van te maken. Toen werd gestart met het daadwerkelijk invoeren van de interne markt. Op 1 januari 1993 werd het vrije verkeer van goederen mogelijk.

Na een verlengde periode van restricties zijn de Nederlandse grenzen per 1 mei 2007 definitief open gegaan voor werknemers uit Polen, Hongarije, Tsjechië, Slowakije, Slovenië, Estland, Letland en Litouwen. Vanaf die datum hebben deze werknemers geen tewerkstellingsvergunning meer nodig. Er geldt voor werknemers uit Bulgarije en Roemenië wel een overgangsregeling. Uitzendkrachten uit die landen hebben vooralsnog wel een werkvergunning nodig.

De Commissie heeft onderzocht hoe de dienstenrichtlijn in de praktijk heeft gewerkt. Op basis van die evaluatie wil de Commissie nu een paar onderdelen van de dienstenrichtlijn aanpassen, en nieuwe regels toevoegen. De Commissie wil obstakels voor het aanbieden en gebruik maken van diensten over de grenzen heen weghalen.

Frits Bolkestein was in de periode van 1999 tot 2004 belast met de portefeuille voor de interne markt in de Europese Commissie. Eén van zijn taken was het vrije verkeer van diensten te regelen. Op 13 januari 2004 legde hij zijn technisch ingewikkelde wetsvoorstel voor een Dienstenrichtlijn op tafel.

In dat voorstel gaat het vooral om het opruimen van belemmeringen bij de binnengrenzen. Wie in de ene lidstaat zijn diensten mag aanbieden, mag dat ook in alle andere landen. Hierbij wordt het beginsel van het 'land van oorsprong' gehanteerd, dat inhoudt dat regelgeving van het land van herkomst geldt voor grensoverschrijdende dienstverleners. Maar de linkse fracties in het Europees Parlement vroegen zich onder druk van de Europese vakbeweging af of er dan wel genoeg waarborgen in de nationale wetten van de nieuwe lidstaten staan voor de bescherming van de veiligheid, de gezondheid, het milieu en de consumenten. Het 'land van oorsprong'-beginsel zou volgens deze fracties tot oneerlijke concurrentie leiden. In Frankrijk speelde deze angst een grote rol bij het referendum waarin de voorgestelde Grondwet voor Europa werd verworpen.

Bij de behandeling van de Dienstenrichtlijn in het Europees Parlement is een oplossing gevonden voor dit probleem: dienstverleners mogen hun diensten in een andere lidstaat aanbieden als ze voldoen aan de eisen van vakbekwaamheid die in hun eigen land gelden. Maar ze moeten ook voldoen aan de eisen van veiligheid, gezondheid, milieu en bescherming van de consument die gelden in het land waar ze hun diensten willen verlenen.

Daarmee lijkt men halverwege tussen het land van oorsprong en het land van bestemming te zijn gekomen. Maar in de praktijk is er steeds meer sprake van Europese, geharmoniseerde regels voor veiligheid, gezondheid, milieu en consumentenbescherming. Langs die route wordt dan alsnog een volledig vrij verkeer van dienstverlening op de Europese interne markt mogelijk.

In de Europese ministerraad bleek Nederland één van de felste tegenstanders van het compromis van het EP. De toenmalige minister Brinkhorst (economische zaken) was van plan zoveel mogelijk van de oorspronkelijke tekst van Commissaris Bolkestein overeind te houden. Maar op de Lentetop van de regeringsleiders in maart 2006 legde toenmalig minister-president Balkenende zich uiteindelijk neer bij het compromis dat in het Europees Parlement was gesloten.

Er was verder verzet van de werkgevers, die vreesden dat in de hele Europese Unie door de aanvaarding van de voorwaarden die door de twee grootste fracties in het Europees Parlement waren geformuleerd, de Dienstenrichtlijn te veel afgezwakt zou zijn, waardoor de economische voordelen beperkt zouden blijven. Deze voorwaarden houden in de uitsluiting van de toepassing van de Dienstenrichtlijn op de uitzendbranche, het onderwijs, het openbaar vervoer en de zorg.

Op 15 november 2006 heeft het Europees Parlement de Dienstenrichtlijn in de volgende vorm aangenomen in de tweede lezing: het 'land van oorsprong'-beginsel wordt vervangen door een verplichting voor lidstaten om de obstakels voor de dienstverleners uit andere lidstaten uit de weg te ruimen, en de publieke sector (onderwijs, vervoer en zorg) wordt gedeeltelijk van de richtlijn uitgesloten. De dienstenrichtlijn is op 12 december 2006 ondertekend. De lidstaten kregen tot 28 december 2009 de tijd om de richtlijn in hun nationale wetgeving om te zetten.

In het Europees Parlement laaide de discussie in 2007 echter opnieuw op. De parlementaire commissie voor de interne markt stemde op 8 mei 2007 nipt vóór het onderbrengen van de gezondheidzorg in het pakket van de dienstenrichtlijn. Ze vindt de toenemende mobiliteit van patiënten en professionals aanleiding om de regels in de richtlijn te gaan hanteren. Ze wil geen aparte richtlijn voor zorgservices.

Op 19 januari 2009 startte de Commissie samen met alle EU-landen een proefproject om het Informatiesysteem Interne Markt (IMI) in te zetten voor de dienstenrichtlijn. Dit proefproject liep tot 28 december 2009, wanneer het IMI volledig operationeel moest zijn voor de uitwisseling van alle informatie in verband met de Dienstenrichtlijn. Op die datum moesten de lidstaten de Dienstenrichtlijn ook volledig hebben omgezet in nationale wetgeving. De bevoegde instanties, zoals decentrale overheden (bijvoorbeeld gemeenten en provincies), moesten vóór 28 december 2009 op het IMI-systeem zijn aangesloten.

Op 28 december 2009 werd geconcludeerd dat de testperiode met het Informatiesysteem Interne Markt succesvol was verlopen. Daarop werd besloten om op het internet een centraal informatiepunt in het leven te roepen. Via deze website, 'EUGO' genaamd, kunnen bedrijven uit de dienstensector gemakkelijk opzoeken aan welke eisen en wetten zij zich moeten houden als zij hun diensten in een bepaald Europees land willen aanbieden. De website is in 2010 online gegaan.

De deadline voor het omzetten van de dienstenrichtlijn in nationale wetgeving is inmiddels verstreken. Begin 2010 onderzocht EuroChambers of de lidstaten de dienstenrichtlijn succesvol hadden geïmplementeerd. Het resultaat was teleurstellend. Slechts negen van de 27 lidstaten, waaronder Nederland, voldoen aan de verplichtingen uit de richtlijn.  

De Commissie vindt dat er nog steeds teveel belemmeringen zijn voor het aanbieden van diensten in een ander land van de Europese Unie. Op drie concrete punten wil de Commissie de dienstenrichtlijn aanpassen of aanvullen:

• 1) 

  Beperkingen op het uitvoeren van een beroep in het buitenland waar mogelijk opheffen. Als iemand de juiste kwalificaties bezit zou deze persoon in een ander land moeten kunnen werken. Aanvullende eisen als het voeren van een bepaalde bedrijfsvorm mogen niet meer gesteld worden.
• 2) 

  Het moet makkelijker worden om diensten in een ander land van de Europese Unie aan te bieden en te verkopen.
• 3) 

  Scherper toezicht op het juist toepassen van de dienstenrichtlijn door de lidstaten.

De Commissie, de lidstaten en het Europees Parlement zullen verder onderhandelen over deze nieuwe regels.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten, waarbij bijna altijd wel kanttekeningen te maken zijn. Dat maakt een oordeel niet eenvoudig. Europa is wikken en wegen.

Tip: Na het lezen van de argumenten kunt u zelf Uw reactie geven.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.