Europa is een welvarend en politiek stabiel werelddeel. Mede daarom proberen jaarlijks tienduizenden mensen uit andere werelddelen zich in Europa te vestigen. De Europese Unie stelt minimumeisen vast waaraan vluchtelingen en asielzoekers moeten voldoen om toegelaten te worden tot de EU.

Europese landen voeren in diverse samenwerkingsverbanden gezamenlijk een buitenlands beleid, dat gericht is op het wereldwijd uitdragen van democratie en mensenrechten. Daarvoor vinden regelmatig bijeenkomsten plaats tussen de ministers van Buitenlandse Zaken van Europese landen.

De Europese Unie onderhoudt wereldwijd betrekkingen met vele landen. Met de directe buurlanden zijn er echter intensievere banden. Op die manier probeert de EU de stabiliteit en vrede in haar omgeving te bewaren. Bovendien is een goede relatie in het belang van de internationale handel en de beschikbaarheid van energiebronnen zoals aardolie en aardgas.

De Europese Unie is al enkele jaren bezig om een samenhangend defensiebeleid op te stellen. Vroeger ging het bij defensie vooral om de verdediging van het eigen land tegen een aanvaller. Tegenwoordig zijn militaire operaties vaker bedoeld om vrede te bewaren, of om te helpen bij de opbouw van een land dat is verwoest door een oorlog of door interne conflicten. Door deze veranderingen is het defensiebeleid in Europa steeds in ontwikkeling.

Op 1 januari 1993 schaften de lidstaten van de Europese Unie alle douaneformaliteiten aan de binnengrenzen af. De EU werd één enkel grondgebied zonder grenscontroles. Binnen de Europese Unie mogen personen zich vrij verplaatsen. En ook goederen, diensten en kapitaal mogen vrij van het ene naar het andere land worden verplaatst.

Ieder jaar worden er gebieden in de wereld getroffen door natuurrampen en oorlogen. Via de Europese hulporganisatie ECHO levert de Europese Unie in dit soort gevallen hulp aan de getroffen gebieden. ECHO is verantwoordelijk voor ongeveer dertig procent van alle humanitaire hulp wereldwijd.

Mensenrechten nemen binnen de Europese Unie een belangrijke plaats in. Zij staan in het het Handvest van de grondrechten, waar de EU zich aan moet houden. Ook voert de EU een actief mensenrechtenbeleid. Zo vraagt de EU zowel binnen de EU als buiten de EU voortdurend aandacht voor schendingen van mensenrechten. Speerpunt daarbij zijn de rechten van vrouwen, kinderen, minderheden en ontheemden.

De Europese Unie is de grootste donor van ontwikkelingsgelden ter wereld. Samen met de lidstaten is de Europese Unie verantwoordelijk voor meer dan de helft van alle niet-particuliere internationale hulpverlening. In 2008 hebben de lidstaten en de EU samen 49 miljard euro aan officiële ontwikkelingsbijstand gegeven.

Het ontwikkelingsbeleid van de EU gaat uit van handel en hulp. De EU ziet handel als een stimulans voor economische groei en productiecapaciteit in arme landen. Ontwikkelingslanden krijgen in sommige gevallen gemakkelijker toegang tot de Europese markt dan andere landen.

Het Verdrag van Schengen regelt het vrije verkeer van personen tussen een aantal deelnemende landen. Tussen deze landen zijn de controles aan de binnengrenzen verdwenen. Burgers kunnen vrij reizen. Ook enkele niet-EU-landen vallen onder de Schengenbepalingen, zoals Noorwegen, IJsland en Zwitserland.

Sinds de aanslagen van 11 september 2001 in New York, 11 maart 2004 in Madrid en 7 juli 2005 in Londen heeft terrorismebestrijding hoge prioriteit. Politie en inlichtingendiensten van de verschillende landen werken samen om gewelddadige aanslagen tegen burgers en instellingen te voorkomen. Dat doen de Europese landen al sinds het einde van de 20e eeuw.

De EU heeft verschillende maatregelen genomen waardoor terroristische organisaties moeilijker in Europa kunnen opereren. Zo is een lijst van terroristische organisaties en personen opgesteld, waarvan de financiële tegoeden zijn bevroren. Ook worden grenscontroles verscherpt. Op internet houden landen radicale websites en sites van terroristische organisaties in de gaten en geven die informatie door aan de anderen. Ook worden persoonsgegevens sneller uitgewisseld.

De Europese Unie is door de jaren heen sterk gegroeid. Het begon in 1951 met de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, die uit zes lidstaten bestond. Inmiddels telt de EU 27 lidstaten.