Op een warme en klamme woensdagmorgen vertrek ik naar het verre Leiden om daar weer eens naar mijn college filosofie te gaan. Weer eens – want de afgelopen weken (of waren het maanden…?) is daar weinig van gekomen door alle afspraken, conferenties en reizen. Ietwat ontwend neem ik, gewapend met pen en papier, plaats in de collegebanken.

Mijn hoogleraar begint stipt om kwart over elf, na het Leids kwartiertje, en vandaag staat Nietzsche op het programma. De filosofie van Nietzsche maakt een duidelijke breuk met de traditionele filosofie. Zijn leven en filosofie waren nauw met elkaar verweven en beiden hebben een belangrijke inspiratiebron voor latere filosofen gevormd. Wat opvallend is, is dat Nietzsche veel profetische trekjes vertoond – sommige mensen zeggen dat hij zelfs de twee wereldoorlogen voorspeld heeft. Hij gaat fel in tegen de joods-christelijke moraal en stelt zich de waarheid het liefste voor als een vrouw. Want, beiden zijn immers niet te krijgen… Als hij dan ook nog zegt dat de waarheid (en dus de vrouw) eigenlijk een leugen is, begint mijn toch enigszins feministische hart iets sneller te kloppen. Als vervolgens blijkt dat Nietzsche uiteindelijk in een psychiatrische inrichting terecht gekomen is, verbaast mij dat dan ook niets…  

Waarschijnlijk vraagt u zich nu af wat Nietzsche met Europa en deze column te maken heeft, maar daarin bent u niet de enige. Na een uur college beginnen mijn gedachten even een eigen leven te leiden en ik denk aan alle dingen die ik nog moet doen deze week. Maar, mijn hoogleraar gunt me die afleiding niet en schakelt direct over op, geloof het of niet, Europa. Snel kijk ik op, niet wetend dat de beroepsdeformatie bij mij al zo diep geworteld zat.

Moral ist heute in Europa Herdenthiermoral’ hoor ik mijn hoogleraar filosofie Nietzsche citeren. De Europese moraal, een kuddedier? Verbaasd vraag ik mij af wat Nietzsche hiermee bedoelt en, ik kan er niets aan doen, ik begin al snel de link te leggen met de Europese identiteit.

Is onze Europese identiteit, is dat wat ons als Europeanen bindt, het feit dat we allen kuddedieren zijn? Als ik iets gemerkt heb, is het dat jongeren helemaal geen kuddedieren zijn en zeer goede, gefundeerde meningen over Europa en de EU kunnen hebben, zolang de onderwerpen maar concreet zijn en ze er voldoende informatie voor gekregen hebben.

Trouwens, volgens mij bestaat dè Europeaan ook niet. Als me een ding opvalt, is het dat alle Europeanen anders zijn, van de Mazurka-dansende Tsjechen, tot de Sirtaki-dansende Grieken en de klompendansende Nederlanders. Eenheid in verscheidenheid heet dit zo mooi. Dat wil niet zeggen dat we het altijd een eeuwig met elkaar eens zijn, maar dat is nu juist wat de Europese politiek zo interessant maakt.

Of Nietzsche werkelijk profetische gaven had toen hij dit aan het einde van de 19e eeuw schreef en hiermee de Europese samenwerking voorspelde, betwijfel ik. Vooral niet als ik mijn hoogleraar het citaat hoor afmaken, maar het is misschien wel een leuke metafoor.

In de trein, op weg naar NJR in Utrecht, vraag ik me of de discussie over de Europese identiteit niet veel ouder is dan we denken. Eigenlijk zouden we ons dan langzamerhand weleens Europeaan mogen voelen. Reden genoeg om nu maar eens op te houden met de discussie over dat burgerschap maar er wat mee te gaan doen! We hebben er lang genoeg over gesproken, het is tijd voor actie. Laten we er met zijn allen voor zorgen dat ‘de Europese droom’ geen theoretisch verhaal blijft maar werkelijkheid wordt, kuddedier of niet!

Christel de Lange

Bestuurslid Jeugdbeleid en Politiek van NJR en