Nederland en België hebben in 2005 vier Scheldeverdragen ondertekend, een sluitstuk van zes jaar onderhandelen. Doel was de haven van Antwerpen goed bereikbaar te houden voor grote schepen. Daarvoor moet de Westerschelde regelmatig worden uitgediept. Omdat daarbij de natuur op de bodem wordt vernield, moet als compensatie op andere plekken 'nieuwe natuur' worden gecreëerd. De Westerschelde behoort tot de Natura 2000-gebieden, die beschermd zijn. Daarom spraken de twee landen onder andere af dat in totaal 440 hectare land onder water moet worden gezet, oftewel 'ontpolderd' moet worden.

Deze grond zou gelegen zijn in de Hertogin Hedwigepolder en het noordelijk gedeelte van de Prosperpolder. Voor de ontpoldering werd 30 miljoen euro beschikbaar gesteld, 20 miljoen vanuit België en 10 miljoen vanuit Nederland. De ratificatie van deze verdragen door de Nederlandse Eerste en Tweede Kamer heeft echter lang geduurd, tot grote ergernis van de Belgen.

Henk Bleker, de staatssecretaris van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, maakte op 13 april 2012 bekend dat het kabinet de Hedwigepolder deels onder water wil zetten. Ook wil het kabinet enkele andere polders ontpolderen. Vanuit de Tweede Kamer kwamen echter kritische geluiden over de plannen en het is dan ook de vraag of Bleker hiervoor voldoende steun zal krijgen. De Europese Commissie heeft op 20 april laten weten het alternatieve voorstel van Bleker te accepteren. Nederland moet dan wel onmiddellijk beginnen met de uitvoering van het plan.

Het debat in de Tweede kamer over de gedeeltelijke ontpoldering zou woensdag 25 april plaatsvinden, maar een meerderheid van de Kamer heeft besloten het debat uit te stellen.

Niets lijkt zo Nederlands als de Hertogin Hedwigepolder. Gras, polder, akkerbouw, en dijken typeren dit gebied. De polder ligt voor een klein gedeelte op Belgisch grondgebied, maar het grootste gedeelte behoort tot Zeeuws-Vlaanderen. De polder werd al voor de tachtigjarige oorlog bedijkt en niemand weet dus eigenlijk beter dan dat dit gebied bij Zeeuws-Vlaanderen hoort.

En toch is de Hedwigepolder steeds vaker onderdeel van discussie buiten Nederland. De Europese Commissie en België hebben een duidelijke mening en hebben Nederland meerdere malen gevraagd de afspraken in het Verdrag uit te voeren.

Hierbij kwam echter veel weerstand vanuit vooral Zeeland. De Zeeuwse bevolking wilde het bevochten land niet teruggeven aan de zee; dit zou volledig tegen hun Zeeuwse identiteit indruisen. Het is voor de Zeeuwen ondenkbaar dat nationale regeringen de mooie polder, het karakteristieke agrarische landschap, en de goede landbouwgrond onder water willen zetten.

Toen de verdragen ter goedkeuring naar het Nederlandse parlement werden gestuurd, werden deze niet meteen geratificeerd. In december 2007 ging de Tweede Kamer akkoord, maar de Eerste Kamer tekende protest aan tegen de ontpoldering van de Hedwigepolder. Als reactie hierop heeft de Minister van Landbouw van dat moment, Minister Verburg, gesproken met de minister-president van België, Kris Peeters. Hij gaf Nederland enkele maanden de tijd om alternatieven te onderzoeken, maar tot een verdragswijziging heeft dit niet geleid.

Ook oud-premier Balkenende heeft zich eerst jarenlang verzet tegen de ontpoldering, maar ook na de commissie-Nijpels en enkele onderzoeken, bleek dat er geen goede alternatieven waren en Balkenende gaf het op. Na de verkiezingen in 2010 begon de hele discussie echter opnieuw.

Na een werkbezoek van staatssecretaris Henk Bleker in januari 2011 beloofde hij plechtig dat hij er alles aan zou doen om zo'n mooie polder te behouden en zou gaan werken aan een alternatief. In juni 2011 had Bleker de oplossing gevonden: het kabinet wil de Schorer- en Welzingepolder nabij Vlissingen onder water laten lopen en daarnaast een geheel nieuw natuurgebied ontwikkelen.

Dit plan heeft echter één maar: de Schorer- en Welzingepolder zijn al gereserveerd voor natuurcompensatie voor als de nieuwe Westerschelde Container Terminal (WTC) wordt aangelegd. Volgens Bleker kunnen deze polders worden gebruikt omdat de aanleg van de WTC is uitgesteld. Toch wil de directeur van Zeeland Seaports, het bedrijf dat de polders al heeft gekocht, er voorlopig nog geen afstand van doen, omdat de WTC er waarschijnlijk gewoon gaat komen.

De Europese Commissie reageerde kritisch op deze alternatieve plannen van het Nederlandse kabinet. In de eerste plaats omdat de twee alternatieve polders samen even groot zijn als de helft van de Hedwigepolder. In oktober 2011 stuurde eurocommissaris Janez Potocnik een brief aan staatssecretaris Bleker waarin de Commissie haar twijfels duidelijk maakte over de Nederlandse plannen. De Commissie was niet overtuigd van de manier waarop Nederland de natuur wil compenseren en eiste een nieuw wetenschappelijk onderzoek.

Hierop liet staatssecretaris Bleker twee internationale deskundigen het onderzoeksrapport waarop het kabinet de beslissing heeft gebaseerd, nog eens onderzoeken. Volgens Bleker steunen zij het rapport. Daarnaast kan de Europese Commissie Nederland niet verplichten om de Hedwigepolder te ontpolderen. Bleker beroept zich hierbij op het principe waarop Europese regels moeten worden toegepast: lidstaten hebben de verplichting om alle redelijkerwijs mogelijke maatregelen te nemen om een doel te bereiken, maar de keuze van de maatregelen is aan de lidstaten zelf. Zodra Nederland dus aan de eisen voor het natuurherstel voldoet, heeft Nederland ook aan de gestelde voorwaarden voldaan.

Kort na de bekendmaking van Bleker dat zijn rapport werd gesteund door twee andere deskundigen, maakte Vrij Nederland  bekend dat dezelfde deskundigen de conclusie van Bleker niet geheel ondersteunen. Zij gaven toe dat het een goed onderzoeksrapport was waarin de alternatieven goed worden benoemd, maar de vraag of deze alternatieven voldoende natuurcompensatie geven, kon door hen niet goed worden beantwoord. Beide deskundigen gaven aan dat zij op dat gebied niet 'deskundig' genoeg zijn, omdat zij het Westerscheldegebied niet door en door kennen.

Begin april 2012 bleek dat één van de alternatieven die op tafel ligt een gedeeltelijke ontpoldering van de Hedwigepolder bevat. Tegenstanders van ontpoldering willen ook hier niets van weten. Maar er wordt ook steeds meer gewezen op de kosten van het behoud van de Hedwigepolder. Alternatieven zouden meer kosten, en als er niet afdoende gebied wordt opgeofferd en Nederland blijft talmen dan zullen er miljoenen aan schadeclaims moeten worden betaald. Die prijs wil niet iedereen betalen.

De Europese Commissie heeft inmiddels, via een brief, goedkeuring gegeven aan het alternatieve plan van het kabinet voor gedeeltelijke ontpoldering. Voorwaarden van de Commissie zijn dat het alternatief voorziet in genoeg natuurgebied, en dat het tijdig gerealiseerd kan worden. Ook moet Nederland onmiddellijk beginnen met de uitvoering van het plan en de maatregelen in één keer uitvoeren. Een onafhankelijke commissie zou moeten toezien op de uitvoering van de maatregelen en de effecten daarvan.

Nederland heeft tot half mei de tijd om te reageren op de brief van de Europese Commissie.

De Belgische premier Elio di Rupo is begin januari 2012 voor het eerst bij premier Mark Rutte op bezoek geweest. Bij die gelegenheid riep Di Rupo nogmaals op om de Hedwigepolder onder water te laten lopen. Hij benadrukte dat de Belgische federale regering het standpunt van de Vlaamse regering steunt.

Di Rupo is verontwaardigd dat Nederland er zo lang over heeft gedaan om een beslissing te nemen en er nog steeds van uit gaat dat de Hedwigepolder wordt gespaard. Vlaanderen vreest hierdoor voor een grote financiële strop: de noordelijke deelstaat van België dreigt mogelijk 250 tot 785 miljoen euro economische schade te lijden als Nederland de Hedwigepolder niet onder water zet. Het grootste gedeelte van de schade ontstaat uit economische schade voor de Antwerpse haven, omdat de baggerwerkzaamheden vertraging oplopen. Vooralsnog ligt deze schadeclaim niet bij Nederland, maar de mogelijkheid bestaat wel als Nederland zich niet aan de gestelde afspraken houdt.

Hieronder staan een aantal veel gehoorde argumenten in de discussie over het ontpolderen van de Hedwigepolder. Hierbij zijn bijna altijd wel kanttekeningen te maken. Dat maakt een oordeel niet eenvoudig. Europa is wikken en wegen.

Tip: na het lezen van de argumenten kunt U zelf Uw reactie geven.

De Hedwigepolder moet onder water

België vindt dat Nederland zo snel mogelijk de afspraken moet uitvoeren zoals die staan beschreven in de Scheldeverdragen. De Europese Commissie en de oppositiepartijen in Nederland zijn het hier vooralsnog mee eens. Het Nederlandse kabinet kan hen nog niet overtuigen van de alternatieve natuurcompensatie die het voor ogen heeft. De Belgen zijn zelfs al begonnen met het afgraven van het Vlaamse deel van de Hedwigedijk. De Hedwigepolder moet onder water om de schade aan de natuur te compenseren. Als Nederland hier te lang mee wacht, wordt de schade aan de natuur te groot en de kans op schadeclaims aanzienlijk.

Het besluit van Bleker om te wachten met ontpolderen en andere opties te verkennen heeft voor de Belgen inmiddels al nadelige gevolgen. Het uitdiepen van de Westerschelde heeft vertraging opgelopen en dit heeft gevolgen voor de bereikbaarheid van de Antwerpse haven. Een schadeclaim van België, een boete van de Europese Commissie en het uitvoeren van de alternatieve ideeën van Bleker kunnen veel geld kosten. Omdat er al veel wordt bezuinigd op natuur en milieu door het huidige kabinet, is een dergelijke beslissing moeilijk te verantwoorden.

Laat de Zeeuwen hun polder behouden

De Hedwigepolder is van de Zeeuwen en hun algemene standpunt is dat de Zeeuwen geen land teruggeven aan de zee. De strijd met het water zit diep in de Zeeuwse identiteit geworteld en het druist dus volledig tegen de Zeeuwse logica in om land terug te geven aan de zee. Daarnaast zien de Zeeuwse boeren de polder als goede landbouwgrond en ze vinden het daarom zonde om die onder water te zetten.

De discussie over de Hedwigepolder had niet gepolitiseerd moeten worden

Het ontpolderen van de Hedwigepolder staat in een Verdrag dat gesloten is tussen twee buurlanden. Dit Verdrag is ondertekend door de regeringsleiders omdat er op dat moment behoefte was aan duidelijke afspraken. Omdat er natuur vernietigd ging worden, moest dat op andere plekken worden gecompenseerd. België en Nederland zouden hier allebei hun bijdrage aan leveren. 

Nederland heeft zich echter laten leiden door emoties. Vooral het CDA heeft zich sterk gemaakt tegen de ontpoldering, als partij die van oudsher opkomt voor de boeren. Staatssecretaris Henk Bleker kon hierdoor op veel kritiek rekenen van de oppositiepartijen. Alternatieven die voor de Hedwigepolder worden gegeven zijn duurder en dragen een groter risico.

Inmiddels heeft het CDA, bij hoofde van Henk Bleker, er zo'n prestigekwestie van gemaakt, dat het mislukken van een eventueel alternatief plan hen veel kiezers kan kosten. Het is daarom de vraag of wetenschappelijk onderzoek nog wel onafhankelijk plaats vindt.

Uw reactie

Door op Uw reactie te klikken kunt u laten weten, wat u van de verschillende argumenten vindt. Ook kunt u natuurlijk andere argumenten aandragen. Uw reactie wordt zeer op prijs gesteld.